Wat doe je als je niet weet wat je wilt studeren?

·

Wat doe je als je niet weet wat je wilt studeren?

Je bent achttien. Of bijna. En iedereen om je heen lijkt al lang te weten wat ze gaan doen. Je klasgenoot heeft zich al aangemeld. Je neef vertelt enthousiast over zijn open dag. En jij? Jij zit met een groot vraagteken. Niet omdat je lui bent, niet omdat je het niet serieus neemt, maar gewoon omdat je het nog niet weet. En dat is, hoe ongemakkelijk het ook voelt, een heel normale plek om te zijn.

Het gevoel dat je achterloopt

Laat me je iets vertellen over dat gevoel van achterlopen. Het klopt niet. Het voelt zo, maar het klopt niet. De mensen die nu zeggen dat ze precies weten wat ze willen, zitten over twee jaar soms alsnog op een andere opleiding. En de mensen die nu twijfelen, vinden soms juist daardoor een richting die écht bij hen past.

Twijfel is geen teken van zwakte. Het is een teken dat je nadenkt. Dat je niet zomaar iets kiest omdat het voor de hand ligt of omdat iemand anders het zegt. Dat mag je van jezelf zien als iets waardevols, ook al voelt het nu als een probleem.

De druk die je voelt, komt grotendeels van buiten. Van de vraag op verjaardagen. Van het idee dat er een deadline is waarna je definitief te laat bent. Maar die deadline bestaat niet zo absoluut als het lijkt. Ja, er zijn aanmelddata. Maar er zijn ook herkansingen, omwegen en nieuwe kansen. Meer dan je nu misschien denkt.

Waarom het zo moeilijk is om te kiezen

Kiezen is moeilijk als je te weinig weet. En je weet op achttien jaar simpelweg nog niet zoveel over jezelf, over opleidingen, over wat een studie in de praktijk inhoudt. Dat is geen tekortkoming, dat is leeftijd.

Vraag jezelf eens af: heb je ooit een dag meegelopen bij een opleiding? Heb je ooit een student gevraagd wat die dagelijks doet? Heb je ooit een vak gevolgd dat je echt verraste, in positieve of negatieve zin? Zo niet, dan is het logisch dat je geen helder beeld hebt. Je kunt niet kiezen voor iets wat je niet kent.

Veel twijfelaars denken dat ze moeten wachten op een moment van helderheid, een soort innerlijke stem die zegt: dit is het. Maar voor de meeste mensen werkt het anders. Helderheid ontstaat door te doen, te proberen, te ervaren. Niet door wachten.

Wat je kunt doen als je vastloopt

Er zijn een paar concrete dingen die je kunt doen als je niet weet waar te beginnen. Niet om de keuze voor je te maken, maar om informatie te verzamelen. En informatie helpt.

  • Ga naar open dagen. Niet met de verwachting dat je na één ochtend weet wat je wilt, maar om sfeer op te snuiven. Hoe voelt een campus? Wat voor mensen lopen er rond? Wat vertellen studenten als je hen vraagt wat ze lastig vinden aan de opleiding?
  • Loop mee. Meeloopdagen zijn waardevoller dan open dagen, omdat je de dagelijkse realiteit ziet en niet de feestelijke versie. Je ziet wat studenten echt doen, hoe docenten lesgeven, hoe het er op een gewone dinsdag uitziet.
  • Praat met mensen die al studeren. Niet om hun keuze te kopiëren, maar om te horen hoe ze ertoe gekomen zijn. Wat wisten ze op jouw leeftijd? Wat wisten ze niet?
  • Schrijf op wat je energie geeft. Niet per se vakken op school, maar ook activiteiten, gesprekken, onderwerpen waar je uren over kunt lezen zonder dat je het merkt. Dat zijn aanwijzingen.
  • Bezoek een decaan. Ja, echt. Niet omdat de decaan de oplossing heeft, maar omdat een goed gesprek je kan helpen hardop te denken. Soms weet je pas wat je denkt als je het uitspreekt.

Er is geen magische formule. Maar beweging helpt meer dan stilstand.

Het verschil tussen niet weten en niet durven

Hier is een vraag die je eerlijk aan jezelf kunt stellen: weet je het echt niet, of durf je het niet te kiezen?

Dat zijn twee verschillende dingen. Soms weet iemand diep van binnen best wat ze willen, maar durven ze het niet te zeggen. Omdat het niet past bij wat ouders verwachten. Omdat het een richting is die anderen misschien raar vinden. Omdat het voelt als een gok.

Als jij al een tijdje een bepaalde richting in je hoofd hebt, maar steeds redenen bedenkt waarom het niet kan of niet slim is, dan is dat misschien geen twijfel. Dan is dat angst. En angst voor een keuze is iets anders dan het niet weten.

Dat wil niet zeggen dat je angst ongegrond is. Misschien zijn er echte obstakels. Misschien zijn er financiële zorgen, verwachtingen vanuit je omgeving, of praktische bezwaren. Maar het helpt om te weten waar je mee te maken hebt. Is het onwetendheid? Dan heb je informatie nodig. Is het angst? Dan heb je misschien een gesprek nodig, of tijd om te onderzoeken of die angst klopt.

Wat als je meerdere dingen wilt?

Veel twijfelaars zijn niet degenen die niks willen. Ze zijn juist degenen die te veel willen. Ze interesseren zich voor taal én voor wetenschap. Voor mensen én voor techniek. Voor kunst én voor organiseren. En ze weten niet hoe ze dat moeten samenvoegen in één studiekeuze.

Dat is een heel ander probleem dan niks willen, maar het voelt net zo verlammend. Want hoe kies je als alles je aanspreekt?

Een paar gedachten daarbij. Ten eerste: een studie is niet het enige wat je ooit gaat doen. Wat je niet studeert, verdwijnt niet uit je leven. Je kunt naast je studie schrijven, muziek maken, vrijwilligerswerk doen, een bijbaan hebben in een heel andere wereld. Je studie is een richting, geen gevangenis.

Ten tweede: sommige opleidingen zijn breder dan ze lijken. Er zijn studies die bewust meerdere disciplines combineren. Als je breed geïnteresseerd bent, kan het de moeite waard zijn om te kijken naar brede bachelor-programma’s of studies die ruimte bieden voor eigen keuzes en keuzevakken.

Ten derde: kiezen voor iets betekent niet dat je de andere dingen loslaat. Het betekent dat je ergens begint. En beginnen is altijd beter dan blijven hangen in het niet-kiezen.

Wat als je keuze achteraf niet klopt?

Dit is de vraag die veel mensen weerhoudt van kiezen: wat als ik het fout heb? Wat als ik een jaar verder ben en ontdek dat het toch niets voor mij is?

Dan stop je. Of je past aan. En dat is geen mislukking.

Uitval en omschakeling zijn in het onderwijs heel gewoon. Een groot deel van de studenten schakelt in de eerste jaren over naar een andere opleiding of een ander niveau. Niet omdat ze dom zijn of verkeerd bezig waren, maar omdat je pas echt weet of iets bij je past als je het van dichtbij hebt meegemaakt.

Het systeem is zo ingericht dat omschakelen kan. Van hbo naar mbo, van mbo naar hbo, van de ene richting naar de andere. Het kost soms tijd en soms ook geld of studiepunten, maar het is geen doodlopende weg. Mensen die omschakelen, doen dat vaak met meer zelfkennis dan de eerste keer. Ze weten beter wat ze niet willen, en dat helpt om te vinden wat ze wel willen.

Stel jezelf ook deze vraag: wat is het ergste dat kan gebeuren als je een verkeerde keuze maakt? Waarschijnlijk verlies je een halfjaar of een jaar. Dat voelt groot, maar op de schaal van een heel leven is het klein. De angst voor de verkeerde keuze is vaak groter dan de werkelijke gevolgen ervan.

Twijfel is geen probleem om op te lossen

Tot slot dit: twijfel is niet iets wat je moet oplossen voor je verder kunt. Het is iets wat je meeneemt terwijl je verdergaat.

Je hoeft op het moment van aanmelden niet honderd procent zeker te zijn. Je hoeft geen glasheldere visie te hebben op je toekomst. Je mag kiezen op basis van wat je nu weet, en dat is altijd onvolledig. Dat geldt voor iedereen, ook voor degenen die zelfverzekerd doen.

Wat helpt, is niet de twijfel wegjagen, maar er mee om leren gaan. Dat betekent: informatie verzamelen, gesprekken voeren, dingen uitproberen, en op een gegeven moment een stap zetten. Niet omdat je zeker bent, maar omdat stilstaan ook een keuze is.

Er is geen perfecte studiekeuze. Er is een keuze die goed genoeg is voor nu, die je verder brengt, die je iets leert over jezelf. En dat is meer dan genoeg om mee te beginnen.

Als je nu twijfelt, ben je niet achter. Je bent aan het nadenken. En dat is precies de goede plek om te zijn.

Meer om te lezen