Wat is een mbo-diploma eigenlijk waard? Over doorstroom, rechten en twijfels

·

Je hebt je mbo-diploma op zak. Of je bent er bijna. En nu vraag je je af wat je ermee kunt. Mag je doorstromen naar het hbo? Wat zijn je rechten? En wat betekent het niveau van je diploma precies voor de keuzes die je straks hebt? Dat zijn geen domme vragen. Het zijn precies de vragen die ertoe doen. In deze post lopen we het rustig langs.

Wat staat er eigenlijk op je diploma?

Een mbo-diploma is niet zomaar een papiertje. Het zegt iets over het niveau waarop je hebt gewerkt, wat je hebt geleerd en in welke richting. Maar het zegt ook iets over je rechten als je verder wilt studeren.

Mbo kent vier niveaus. Niveau 1 en 2 zijn meer praktisch gericht. Niveau 3 en 4 gaan dieper en breder. Dat onderscheid is belangrijk, want niet elk diploma opent dezelfde deuren. Weet jij op welk niveau jij je diploma haalt? En weet je wat dat concreet betekent voor een eventuele volgende stap?

Het is de moeite waard om dat goed uit te zoeken, want er zijn meer mogelijkheden dan je misschien denkt.

Doorstromen naar het hbo: mag dat zomaar?

Met een mbo 4-diploma heb je in principe toegang tot het hbo. Dat is wettelijk geregeld. Maar toegang hebben is iets anders dan weten of het bij je past. En het is ook iets anders dan goed voorbereid zijn.

Veel studenten die doorstromen van mbo naar hbo merken in het eerste jaar dat het tempo en de manier van werken anders zijn. Op het mbo werk je vaak projectmatig, met duidelijke opdrachten en begeleiding dichtbij. Op het hbo word je meer losgelaten. Je moet zelf plannen, zelf vragen stellen, zelf bijhouden of je op schema zit.

Dat is geen reden om het niet te doen. Maar het is wel iets om van tevoren over na te denken. Wat heb jij nodig om goed te kunnen studeren? En biedt de opleiding die je op het oog hebt daar ruimte voor?

Wat zijn je officiële rechten als mbo’er?

Dit is een plek waar het handig is om het goed te weten en niet af te gaan op geruchten. Want er gaan veel verhalen rond over wat wel en niet mag, wat je wel en niet krijgt, en hoe het zit met studiefinanciering of toelating.

De officiële regels rondom doorstroom, toelating en studiefinanciering vind je bij de Rijksoverheid. Daar staat helder beschreven wat je rechten zijn als mbo’er die wil doorstromen, hoe het zit met het collegegeld en wat de voorwaarden zijn voor studiefinanciering in het hbo.

Het loont om dat zelf te lezen, in plaats van het aan te nemen van iemand anders. Want jouw situatie is misschien anders dan die van je vrienden. En kleine verschillen, zoals je leeftijd, je vooropleiding of je woonplek, kunnen soms uitmaken.

Waarom valt zo’n groot deel uit in het eerste jaar?

Uitval in het eerste jaar van het hbo is een bekend verschijnsel. Niet alleen bij doorstromers vanuit het mbo, maar ook bij havisten en vwo’ers. Toch is het goed om te begrijpen waarom het zo vaak misgaat, want dan kun je er iets mee.

Een aantal redenen die vaak terugkomen:

  • De opleiding bleek toch anders dan verwacht
  • Het tempo lag hoger dan ingeschat
  • Er was weinig contact met medestudenten of docenten
  • Thuissituatie of bijbaan vroeg te veel aandacht
  • De studiekeuze was eigenlijk al twijfelachtig van het begin af aan

Herken je iets in die lijst? Dat is geen aanklacht. Het is een uitnodiging om eerlijk te zijn tegen jezelf. Want als je nu al twijfelt, is dat geen zwakte. Dat is informatie.

De vraag is wat je met die twijfel doet. Ga je er overheen stappen en hopen dat het goed komt? Of ga je er eerst mee zitten en uitzoeken waar die twijfel vandaan komt?

Meelopen en open dagen: meer dan een rondleiding

Als je serieus nadenkt over doorstromen naar het hbo, is een open dag een goed begin. Maar het is echt een begin, niet meer dan dat. Op een open dag zie je de mooie kant van een opleiding. De enthousiaste studenten, de goed voorbereide presentaties, de sfeer die ze willen uitstralen.

Een meeloopdag is anders. Dan loop je een dag mee met een echte student, zit je in een echte les en zie je hoe het er op een gewone dinsdag uitziet. Dat is veel waardevoller als je echt wilt weten of iets bij je past.

Vraag jezelf na zo’n dag:

  • Kon ik volgen wat er werd besproken?
  • Voelde ik me op mijn gemak in die omgeving?
  • Zag ik mezelf hier over een jaar zitten?
  • Sprak de manier van werken me aan?

Je hoeft niet overal ja op te antwoorden. Maar als je overal nee op antwoordt, is dat ook een signaal.

Studeren met een beperking: wat verandert er als je naar het hbo gaat?

Op het mbo heb je misschien ondersteuning gehad. Extra tijd bij toetsen, begeleiding van een mentor, aanpassingen in de manier van leren. Wat gebeurt er daarmee als je doorstroomt?

Het goede nieuws is dat hbo-instellingen verplicht zijn om redelijke aanpassingen te bieden voor studenten met een beperking of chronische aandoening. Maar het werkt anders dan op het mbo. Je moet het zelf aanvragen. Je moet je verhaal doen. En je moet weten wat je nodig hebt.

Dat is soms lastig, zeker als je gewend bent dat anderen dat voor je regelden. Maar het is ook een kans om zelf regie te nemen. Wat heb jij nodig om goed te kunnen studeren? Kun je dat onder woorden brengen?

Als je dat lastig vindt, is het slim om daar al voor je start aan te werken. Praat met een decaan, een studieadviseur of iemand die je kent en die dit eerder heeft meegemaakt. Hoe eerder je weet wat je wilt vragen, hoe makkelijker het wordt om het te krijgen.

Wat als je toch liever bij het mbo blijft?

Niet iedereen hoeft door te stromen naar het hbo. Dat klinkt misschien als een dooddoener, maar het is een serieus punt. Er is veel druk om steeds een stapje hoger te gaan. Van vmbo naar mbo, van mbo naar hbo, van hbo naar universiteit. Alsof stilstaan gelijkstaat aan achterblijven.

Maar dat klopt niet. Een mbo-diploma op niveau 4 is een volwaardig diploma. Er zijn mensen die na hun mbo precies doen wat ze willen doen, precies werken waar ze goed in zijn, en helemaal niet het gevoel hebben dat ze iets missen.

De vraag is niet of jij moet doorstromen. De vraag is of jij wilt doorstromen, en waarom. Wat drijft je? Is het nieuwsgierigheid naar een vakgebied? Is het de wens om meer te leren? Of is het de verwachting van anderen, de druk van thuis, of het gevoel dat je anders tekortschiet?

Die laatste redenen zijn geen goede basis voor een studiekeuze. Niet omdat ze niet begrijpelijk zijn, maar omdat ze je uitputten. Studeren vanuit angst of schaamte is zwaar. Studeren vanuit interesse is dat ook, maar dan met een andere energie.

Dus stel jezelf de vraag: wat wil ik eigenlijk? Niet wat verwachten anderen van mij. Wat wil ik.

Tot slot

Een mbo-diploma is een startpunt, geen eindpunt. Maar het is ook geen verplichting om verder te gaan. De keuze is aan jou, en die keuze mag je rustig maken. Lees je goed in, loop een dag mee, vraag door bij open dagen, en kijk wat je rechten zijn. Twijfel is geen probleem. Twijfel die je negeert, wordt dat wel. Neem de tijd die je nodig hebt.

Meer om te lezen