Wat doe je als je opleiding toch niet voelt zoals je had verwacht?

·

Je bent begonnen. Je hebt je ingeschreven, je spullen gepakt, misschien zelfs een kamer gevonden. En dan zit je daar, ergens in week vier of week acht, en je denkt: dit is het niet. Niet het grote drama, niet een crisis, maar gewoon een stille twijfel die maar niet weggaat. Die twijfel is ongemakkelijk, want je wilt niet zeuren. Iedereen om je heen lijkt het naar zijn zin te hebben. Of toch niet? In dit stuk kijken we eerlijk naar wat er gebeurt als een studie niet voelt zoals je had gehoopt, en wat je daarmee kunt doen.

Hoe weet je of het echt niet klopt, of dat je gewoon moet wennen?

Dit is de eerste en misschien wel de moeilijkste vraag. Wennen kost tijd. Een nieuwe omgeving, nieuwe mensen, een andere manier van leren, het vraagt iets van je. In het begin kan alles zwaar voelen, ook als de keuze eigenlijk goed is. Dat is normaal. Maar er is een verschil tussen moe zijn van het nieuwe, en merken dat je eigenlijk nooit enthousiast bent over wat je doet.

Stel jezelf eens deze vragen. Wanneer je over de inhoud van je studie nadenkt, los van de stress en de organisatie eromheen, vind je het dan interessant? Niet geweldig, niet perfect, maar ergens toch interessant? Of is het vooral leeg? Kijk ook naar de momenten waarop het meevalt. Zijn die er? En zo ja, waar komen ze vandaan? Is het de stof zelf, of zijn het de mensen, de sfeer, de vrijheid?

Het kan helpen om dit soort vragen op te schrijven. Niet om een beslissing te forceren, maar om helderder te zien wat je eigenlijk voelt. Soms zit de twijfel niet in de opleiding zelf, maar in iets anders. Eenzaamheid, slaapgebrek, de druk van een bijbaan. Die dingen kleuren hoe je alles ervaart. Het is slim om die factoren eerst te bekijken, voordat je conclusies trekt over de studie.

Wat zijn de tekenen dat het echt niet de goede richting is?

Er zijn signalen die er echt op wijzen dat je keuze misschien niet klopt. Niet één signaal op zichzelf, maar een combinatie van dingen die aanhouden. Als je die herkent, is het goed om ze serieus te nemen.

  • Je stelt dingen steeds uit, niet omdat je lui bent, maar omdat je er tegenop ziet. Niet het leren zelf, maar het onderwerp.
  • Je hebt geen idee waarom je dit doet. Niet in een filosofische zin, maar heel concreet: je kunt jezelf niet uitleggen wat je aantrekt in deze richting.
  • Je fantaseert regelmatig over iets heel anders, en dat gevoel gaat niet weg.
  • Je voelt je opgelucht als iets uitvalt of wordt afgelast, terwijl je bij vakken die je echt interesseren juist teleurgesteld bent als dat gebeurt.
  • Je omgeving zegt dat je er anders uitziet dan voorheen, stiller, minder jezelf.

Geen van deze dingen betekent automatisch dat je moet stoppen of overstappen. Maar als meerdere dingen kloppen en ze blijven weken achter elkaar, is het tijd om er iets mee te doen. Niet wachten tot het vanzelf overgaat, want dat doen dit soort gevoelens zelden.

Wat je ook kunt doen: praat met een studieloopbaanbegeleider of decaan op je opleiding. Veel studenten weten niet dat die er is, of denken dat zo’n gesprek alleen voor mensen is die echt in de problemen zitten. Maar een goed gesprek kan al veel duidelijk maken. Je hoeft er niet met een beslissing naartoe te gaan. Je mag er ook naartoe gaan met alleen maar vragen.

Wat zijn je opties als je wilt veranderen?

Stel dat je er na een tijdje echt van overtuigd bent dat je iets anders wilt. Dan heb je meer mogelijkheden dan je misschien denkt. Het voelt soms als falen, maar overstappen is iets wat veel mensen doen, en het zegt niets over hoe slim je bent of hoe hard je werkt.

Binnen dezelfde instelling overstappen

Dit is vaak de makkelijkste stap. Als je merkt dat je wel houdt van de omgeving en de manier van studeren, maar de richting niet klopt, kijk dan of er een verwante opleiding is. Soms kun je vakken of studiepunten meenemen, soms niet. Vraag dit altijd goed na bij de studieadministratie, want de regels verschillen per instelling.

Overstappen naar een andere instelling

Dit is een grotere stap, maar ook die is mogelijk. Soms past de cultuur van een instelling je gewoon niet, en heeft dat invloed op hoe je je voelt bij de studie. Een hbo-opleiding op een kleinschalige locatie voelt heel anders dan dezelfde richting aan een grote universiteit in een drukke stad. Dat klinkt als een detail, maar het kan veel uitmaken.

Teruggaan naar mbo

Dit is iets wat veel mensen als een stap terug zien, maar dat is het niet. Als je op hbo begonnen bent en merkt dat je liever meer praktijkgericht wilt leren, kan mbo precies zijn wat je nodig hebt. Het systeem zit zo in elkaar dat je later, als je dat wilt, via de mbo-hbo-doorstroom alsnog kunt doorstromen. De weg is niet recht, maar hij is er wel.

Een tussenjaar nemen

Dit is ook een optie. Niet als vlucht, maar als ruimte. Ruimte om te werken, te reizen, vrijwilligerswerk te doen, of gewoon te nadenken. Een tussenjaar werkt het best als je er iets mee doet wat je iets leert over jezelf. Niet per se over een beroep, maar over wat jou energie geeft en wat je leegtrekt.

Wat je ook kiest: zorg dat je het niet alleen beslist. Praat met mensen die je kennen, maar ook met mensen die er verstand van hebben. Een decaan, een studieadviseur, iemand die een vergelijkbare situatie heeft meegemaakt. Niet om hun mening over te nemen, maar om meer perspectieven te hebben dan alleen je eigen hoofd.

Hoe ga je om met de druk van anderen?

Dit is het deel waar mensen zelden over praten, maar wat misschien wel het zwaarst weegt. Want als je overweegt te stoppen of te wisselen, zijn er altijd anderen die daar iets van vinden. Ouders die teleurgesteld zijn. Vrienden die niet begrijpen waarom je twijfelt. Mensen die zeggen dat je het gewoon moet doorzetten, dat het later allemaal goed komt.

Die druk is echt. En het is moeilijk om er doorheen te kijken als je al onzeker bent. Maar het helpt om onderscheid te maken tussen twee soorten reacties. Er zijn mensen die bezorgd zijn om jou, en er zijn mensen die bezorgd zijn om hun eigen beeld van hoe jouw leven eruit zou moeten zien. Beide reacties kunnen van dezelfde persoon komen, maar ze zijn niet hetzelfde.

Als iemand zegt: ik maak me zorgen of je gelukkig bent, of je het redt, of je weet wat je doet, dan is dat andere taal dan: ik dacht dat je dokter zou worden, ik heb al verteld aan iedereen wat je studeert, wat moeten mensen wel niet denken. Luister naar de eerste soort. Neem de tweede soort serieus als gevoel, maar laat die niet de doorslag geven in jouw beslissing.

Jij bent degene die elke dag naar die opleiding gaat. Jij bent degene die de stof leert, de tentamens maakt, de jaren investeert. De mening van anderen telt, maar jij bent de expert op het gebied van hoe jij je voelt. Dat klinkt misschien als een open deur, maar als je midden in die druk zit, is het soms moeilijk om dat te onthouden.

Het helpt ook om te weten dat twijfelen over een studie iets is wat heel veel mensen doen. Niet als bewijs dat ze de verkeerde keuze hebben gemaakt, maar als bewijs dat ze nadenken. Mensen die nooit twijfelen, denken soms juist minder na. Twijfel is geen zwakte. Het is een signaal dat je iets serieus neemt.

Wat je ook besluit, of je blijft, of je wisselt, of je even pauzeert, het is jouw beslissing. En die beslissing mag gebaseerd zijn op wie jij bent en wat jij nodig hebt. Niet op wat er makkelijker uit te leggen is op een verjaardag.

Neem de tijd die je nodig hebt. Maar wacht ook niet te lang met het stellen van de vragen die je eigenlijk al een tijdje in je hoofd draagt. Die vragen zijn er niet voor niets.

Meer om te lezen