Stress en emoties tijdens je studie: zo ga je ermee om

·

Het eerste jaar van je studie is voor veel mensen een grote sprong. Nieuw rooster, nieuwe mensen, nieuwe verwachtingen. Hoe houd je het hoofd koel als het allemaal tegelijk op je afkomt?

Waarom het eerste jaar zo veel vraagt

Je bent gewend aan een vaste structuur. Op school wist je wanneer je moest zijn, wie je klas was en wat er van je werd verwacht. In het eerste jaar van een mbo- of hbo-opleiding valt een groot deel van die structuur weg. Je moet zelf plannen, zelf motivatie vinden en zelf beslissen wanneer je genoeg hebt gestudeerd.

Dat is voor veel studenten een schok. Niet omdat ze het niet kunnen, maar omdat ze het nooit hebben hoeven oefenen. Zelfregulatie is een vaardigheid, geen eigenschap die je hebt of niet hebt. Je kunt het leren, maar dat kost tijd en gaat met vallen en opstaan.

Daarbij komt dat je sociaal leven ook verandert. Vrienden gaan naar andere steden of andere opleidingen. Je bouwt nieuwe relaties op, maar dat duurt even. Die combinatie van nieuwe omgeving en minder houvast maakt het eerste jaar emotioneel zwaarder dan veel mensen van tevoren verwachten. Dat is normaal. Het zegt niets over of je de juiste keuze hebt gemaakt.

Wat stress met je doet, en waarom dat ertoe doet

Stress is niet altijd slecht. Een beetje druk helpt je om scherp te blijven voor een toets of presentatie. Maar als stress aanhoudt, gaat het een eigen leven leiden. Je slaapt slechter, je concentratie daalt en kleine dingen gaan groter voelen dan ze zijn.

Chronische stress heeft ook invloed op hoe je leert. Als je brein voortdurend in een soort alarmstand staat, is er minder ruimte voor nieuwe informatie. Je werkt harder, maar onthoudt minder. Dat is frustrerend, en die frustratie voegt zich dan bij de stress. Zo kan het snel een cirkel worden.

Herken je dit patroon bij jezelf? Dan is het zinvol om even stil te staan bij wat er precies speelt. Gaat het om studiedruk, om sociale situaties, om twijfel over je keuze? Die vragen zijn niet altijd makkelijk te beantwoorden, maar ze stellen is al een begin.

Emoties zijn daarin geen hindernis, maar informatie. Als je merkt dat je gespannen bent voor een bepaald vak, zegt dat iets. Misschien over de stof, misschien over hoe je leert, misschien over iets anders. Leren om die signalen te lezen is een van de nuttigste dingen die je in je eerste jaar kunt doen. Bij jongeren begint dat vaak al eerder: wie als kind heeft geleerd om te kind leren omgaan met emoties, heeft daar in de studietijd vaak merkbaar profijt van.

Wat je zelf kunt doen

Er zijn geen trucjes die stress in één keer weghalen. Maar er zijn wel gewoonten die het verschil maken. Hieronder staan er een aantal die studenten zelf noemen als ze terugkijken op hun eerste jaar.

Slaap als prioriteit zien
Veel studenten schuiven slaap naar achteren als het druk wordt. Maar slaap is geen luxe, het is de basis waarop alles rust. Wie structureel te weinig slaapt, presteert slechter en voelt zich emotioneel kwetsbaarder.

Beweging inbouwen
Je hoeft geen sport te doen als je dat niet leuk vindt. Een wandeling van twintig minuten heeft al effect op hoe je je voelt. Beweging helpt je hoofd leeg te maken en geeft je lichaam een signaal dat het niet in gevaar is.

Plannen zonder overplanning
Een weekplanning geeft overzicht. Maar als je elk uur inplant, creëer je ook druk. Plan blokken voor studie, maar laat ruimte voor het onverwachte. Dat geeft lucht.

Praten met iemand
Dat kan een vriend zijn, een studiegenoot, een studentendecaan of een vertrouwenspersoon op school. Je hoeft het niet alleen op te lossen. Veel instellingen hebben laagdrempelige begeleiding beschikbaar, maar studenten weten die niet altijd te vinden.

Grenzen stellen
Ja zeggen tegen alles is verleidelijk als je nieuw bent en erbij wil horen. Maar overbelasting is een van de meest voorkomende redenen voor uitval in het eerste jaar. Leren nee zeggen is geen zwakte, het is een vaardigheid.

  • Ga op tijd naar bed, ook in drukke weken
  • Eet regelmatig, ook als je weinig tijd voelt te hebben
  • Zoek bewust contact, ook als je je liever terugtrekt
  • Vraag om hulp voordat het te laat is
  • Neem pauzes die echt pauzes zijn, dus zonder scherm

Wanneer het meer is dan gewone studiestress

Er is een verschil tussen stress die hoort bij een nieuwe fase en stress die een teken is dat er iets anders speelt. Dat onderscheid is niet altijd makkelijk te maken, zeker niet als je er middenin zit.

Signalen om op te letten zijn: aanhoudende somberheid, het gevoel dat je nergens meer van geniet, lichamelijke klachten zoals hoofdpijn of maagpijn zonder duidelijke oorzaak, en het gevoel dat je er alleen voor staat. Als dit weken aanhoudt, is het verstandig om hulp te zoeken. Niet omdat er iets mis met je is, maar omdat je dan iets nodig hebt wat verder gaat dan zelfhulp.

Veel studenten wachten te lang. Ze hopen dat het vanzelf overgaat, of ze schamen zich om aan te geven dat het niet goed gaat. Maar vroeg hulp zoeken is geen teken van zwakte. Het is een slimme keuze die ervoor zorgt dat je minder lang in een moeilijke periode zit.

De studentendecaan of studieloopbaanbegeleider op jouw instelling is een goed eerste aanspreekpunt. Die persoon kent het systeem, weet wat er beschikbaar is en kan je doorverwijzen als dat nodig is. Je hoeft niet precies te weten wat er aan de hand is om dat gesprek aan te gaan.

Sommige instellingen bieden ook psychologische ondersteuning aan, soms gratis of tegen een lage vergoeding. Vraag ernaar, ook als je niet zeker weet of je er gebruik van wilt maken. Weten dat het er is, geeft al rust.

Veelgestelde vragen over stress en emoties tijdens je studie

Is het normaal om in het eerste jaar zo veel stress te hebben?

Ja, dat is heel normaal. Het eerste jaar is voor bijna iedereen een grote aanpassing. Je bent gewend aan een andere structuur, en die valt nu grotendeels weg. Dat vraagt iets van je, ook emotioneel. Stress in die fase zegt niets over of je de goede keuze hebt gemaakt of over hoe slim je bent. Het zegt alleen dat je in een nieuwe situatie zit. De meeste studenten ervaren het eerste kwartaal als het zwaarst. Daarna went het, al gaat dat niet vanzelf.

Hoe weet ik of mijn stress normaal is of dat ik hulp nodig heb?

Een handige vraag om jezelf te stellen is: functioneer ik nog? Ga je nog naar college, slaap je redelijk, eet je, heb je af en toe contact met anderen? Dan is er waarschijnlijk sprake van gewone aanpassingsstress. Maar als je merkt dat je dingen vermijdt, je nergens meer plezier in hebt of je aanhoudend somber voelt, is het goed om met iemand te praten. Een studentendecaan of huisarts is een laagdrempelig startpunt. Je hoeft niet in crisis te zijn om hulp te vragen.

Wat als ik niet weet wat ik voel, maar wel merk dat het niet goed gaat?

Dat is een heel herkenbare situatie. Niet iedereen kan zijn emoties makkelijk benoemen, en dat is geen probleem. Je hoeft niet precies te weten wat er speelt om te zeggen: het gaat niet goed. Begin met dat. Schrijf op wat je merkt in je gedrag of je lijf, ook al begrijp je het zelf niet. Praat erover met iemand die je vertrouwt, ook als je het gesprek begint met “ik weet eigenlijk niet goed wat ik wil zeggen.” Dat is een eerlijk begin, en dat is genoeg.

Meer om te lezen