Wat doe je als de opleiding toch niet voelt zoals verwacht?

·

Je bent een paar weken bezig. Of misschien al een paar maanden. En ergens begint er een gevoel te knagen. Niet dramatisch, niet luid. Gewoon een stille stem die zegt: dit is het niet. Misschien wist je het al op de open dag, maar hoopte je dat het weg zou gaan. Misschien viel het pas op toen de lessen echt begonnen. Wat nu? Dat is precies de vraag die veel eerstejaars zichzelf stellen, en het is een goede vraag.

Wat je voelt is normaal, maar dat maakt het niet makkelijker

Het eerste wat je waarschijnlijk hoort als je dit hardop zegt, is: “Dat gevoel heeft iedereen aan het begin.” En dat klopt. Veel studenten voelen zich de eerste weken verloren, onzeker of teleurgesteld. De verwachting was anders dan de werkelijkheid. Dat hoort bij een nieuwe fase.

Maar er is een verschil tussen wennen en weten. Wennen voelt als ongemak dat langzaam zachter wordt. Weten voelt als iets dat blijft, ook als je je best doet om het te negeren. Jij kent het verschil beter dan wie dan ook. Niemand anders zit in jouw hoofd.

Stel jezelf eens deze vragen: Zijn er momenten waarop je echt opveert? Is er iets in de opleiding dat je energie geeft, ook al is het klein? Of is het gevoel van “dit klopt niet” er eigenlijk altijd? Niet om jezelf te pushen in een richting, maar om eerlijk te zijn over wat je ervaart.

Stoppen is geen falen, maar het is ook geen magische oplossing

Er zit een hardnekkig idee in onze cultuur dat doorzetten altijd goed is en stoppen altijd slecht. Dat klopt niet. Soms is stoppen het slimste wat je kunt doen. Maar stoppen is ook geen toverstaf. Als je niet weet waarom je stopt en waarnaar je toe wil, ben je na een paar maanden misschien precies zo ver als nu.

Het gaat er niet om of je stopt of doorbijt. Het gaat erom dat je begrijpt wat er aan de hand is. Voel je je niet thuis in de opleiding zelf? In de sfeer? In de stad? In de manier waarop er les wordt gegeven? Of voel je je eigenlijk gewoon niet lekker in je vel, om redenen die los staan van de studie?

Die laatste vraag is belangrijk. Soms schrijven we aan een opleiding toe wat eigenlijk ergens anders vandaan komt. Eenzaamheid, stress, moeite met zelfstandig plannen, een moeilijke thuissituatie. Dat zijn echte dingen, maar ze lossen niet op door van studie te wisselen.

Praten helpt, ook als je er nog niet uit bent

Je hoeft het niet alleen uit te zoeken. En je hoeft ook geen kant-en-klaar antwoord te hebben voordat je erover praat. Juist niet. Praten is een manier om te ontdekken wat je denkt, niet om een beslissing te presenteren.

Veel opleidingen hebben een studieloopbaanbegeleider, een mentor of een decaan. Die zijn er niet om je te overtuigen te blijven of te vertrekken. Ze zijn er om je te helpen helder te krijgen wat er speelt. Dat is hun werk, en de meeste mensen die dat werk doen, vinden het oprecht interessant.

Weet je niet waar je moet beginnen? Zeg dat gewoon. “Ik weet niet precies wat er mis is, maar ik zit niet lekker in mijn vel.” Dat is genoeg om een gesprek te starten. Je hoeft de vraag niet al te beantwoorden om hem te stellen.

Meelopen of oriënteren terwijl je al studeert

Als je twijfelt of een andere richting beter bij je past, is het slim om dat te onderzoeken voordat je een beslissing neemt. Veel opleidingen bieden meeloopstages of oriëntatiemomenten aan, ook voor mensen die al ergens studeren. Je hoeft daar niet voor te wachten tot je officieel gestopt bent.

Wat kun je doen?

  • Ga naar een open dag van een opleiding die je interesseert, gewoon om te kijken hoe het voelt
  • Vraag of je een dag mee kunt lopen bij een andere studie of afdeling
  • Praat met mensen die een opleiding doen die jou aantrekt, en stel ze de vragen die je echt wil weten
  • Kijk of er bijvakken of keuzevakken zijn die je een ander beeld geven

Oriënteren terwijl je al studeert kost energie, dat is eerlijk. Maar het geeft je informatie die je anders mist. En het voorkomt dat je een sprong in het diepe neemt zonder iets te weten over het water.

Wat als je helemaal niet weet wat je wil?

Dat is misschien wel de moeilijkste positie. Niet weten of de huidige opleiding klopt, maar ook geen ander beeld hebben van wat beter zou zijn. Dan voelt elke keuze als gissen.

Hier is iets wat helpt: je hoeft niet te weten wat je wil om te weten wat je niet wil. En dat laatste is ook informatie. Als je merkt dat je je doodverveelt bij bepaalde vakken, dat je energie weglekt bij bepaalde werkopdrachten, dat je opklaart als je iets heel anders doet, dan vertelt dat iets.

Probeer eens bij te houden wanneer je energie krijgt en wanneer die weglekt. Niet alleen in de studie, maar ook daarbuiten. Soms zit er een patroon in dat je zelf niet zo makkelijk ziet, maar dat voor een buitenstaander vrij duidelijk is. Dat is precies waarom een gesprek met iemand die je niet kent, soms meer oplevert dan een gesprek met je beste vriend.

Je hoeft trouwens ook niet te kiezen voor een nieuwe opleiding. Sommige mensen stoppen, nemen een tussenjaar, werken, reizen, doen vrijwilligerswerk. Dat is geen uitstel. Dat kan juist de ruimte zijn die je nodig hebt om iets te ontdekken.

De praktische kant: wat verandert er als je stopt of wisselt?

Dit is een deel waar veel mensen tegenop zien, en terecht. Stoppen of wisselen heeft gevolgen. Niet om je bang mee te maken, maar omdat het slim is om het te weten.

Een paar dingen om over na te denken:

  • Studiefinanciering heeft regels over wanneer je recht hebt op wat. Informeer je goed, liefst via een officieel loket of een studieadviseur.
  • Als je al vakken hebt gehaald, kunnen die soms worden erkend in een nieuwe opleiding. Vraag ernaar, het scheelt soms tijd.
  • Wisselen van mbo naar hbo of andersom is mogelijk, maar er zijn voorwaarden. Laat je goed informeren over wat er in jouw situatie geldt.
  • Je studieschuld loopt gewoon door, ook als je stopt. Dat klinkt zwaar, maar de terugbetaling is inkomensafhankelijk. Het is niet zo’n ramp als het soms lijkt.

Praktische bezwaren zijn reëel, maar ze zijn zelden een reden om jarenlang iets te doen dat je niet wil. Laat je niet verlammen door de administratieve kant voordat je goed hebt nagedacht over de inhoudelijke kant.

Geef jezelf de tijd om eerlijk te zijn

Uiteindelijk komt het hier op neer: geef jezelf de ruimte om eerlijk te zijn. Niet de eerlijkheid die je ouders geruststellend vindt, niet de eerlijkheid die sociaal wenselijk is, maar de eerlijkheid die je voelt als je alleen bent en niemand meekijkt.

Wat wil jij? Niet wat is slim, niet wat levert later het meeste op, niet wat past bij het beeld dat anderen van je hebben. Wat wil jij?

Dat is een grote vraag, en hij heeft niet altijd meteen een antwoord. Maar hem stellen is al een begin. Twijfelen is geen zwakte. Het is een signaal dat je nadenkt. En nadenken over je eigen leven, over wat bij je past, is misschien wel het nuttigste wat je op dit moment kunt doen.

Je bent niet de enige die hier zit. En er is geen goed of fout antwoord. Er is alleen jouw antwoord, en dat mag de tijd kosten die het nodig heeft.

Meer om te lezen